مرکز تخصصی علوم دینی حضرت ولی عصر«عج»مطالعات اعتبار سنجی حدیث2676-49463شماره یکم20250922Validation of the narration of the pardon of Abdullah bin Sa'd by the Prophetاعتبار سنجی روایت عفو عبد الله بن سعد توسط پیامبر(ص)1544694FAسیدمحمدرضاحسینی نیامدیر گروه علوم قرآن و حدیث دانشکده الهیات دانشگاه ایلام و مدیر مسئول مجله علمی پژوهشی آموزه های تربیتی در قرآن و حدیثصلاح الدینغلامیگروه علوم قرآن و حدیث دانشکده الهیات دانشگاه ایلامJournal Article19700101Authenticity Evaluation of the Report on the Prophet’s (ṣ) Pardon of ʿAbd Allāh b. Saʿd<br />In Sunnī hadith sources and some Shīʿī collections, it is reported that on the day of the Conquest of Mecca, the Prophet (ṣ) pardoned ʿAbd Allāh b. Saʿd, who had apostatized, and allowed him to pledge allegiance. This occurred despite the fact that the Prophet had previously issued the order for his execution, and he was spared only through the intercession of ʿUthmān b. ʿAffān, his foster brother. After ʿAbd Allāh b. Saʿd departed, the Prophet is said to have reproached his companions for not killing him before accepting his pledge. Accepting this narration in such a form entails significant epistemic and even socio-political implications, such as suggesting compromise on the Prophet’s part in enforcing legal punishments, denying the noble tradition of granting asylum, and legitimizing deception or treacherous killing. For this reason, the narration requires careful scrutiny to prevent its uncritical or naïve utilization. Adopting a descriptive-analytical approach and relying on library sources, this article examines both the chain of transmission and the content of the report, demonstrating that it lacks reliability from the standpoint of isnād and contradicts both the Qurʾān and authentic narrations. Therefore, the report is most likely spurious.در منابع حدیثی اهل سنت و بعضی از منابع حدیثی شیعه نقل شده که پیامبر(ص) در روز فتح مکه، عبدالله بن سعد را که مرتد شده و حکم قتلش نیز توسط حضرت صادرشده بود، با وساطت عثمان بن عفان که برادر رضاعی او بود، بخشید و اجازه داد که با او بیعت نماید ولی پس از رفتن وی اصحاب را مورد سرزنش قرار داد که آن زمان که بیعتش را هنوز نپذیرفته بودم، چرا او را به قتل نرساندید؟ پذیرش این روایت به این شکل، دارای پیامدهای معرفتی و احیاناً سیاسی اجتماعی؛ مانند مصانعه و رودربایستی پیامبر در اجرای حدود، انکار سنت پسندیدۀ پناهدهی و جواز غدر و کشتن ناجوانمردانه و نظایر آن است، بنابراین لازم است این روایت، نقد و بررسی شود تا آگاهانه و یا سادهاندیشانه مورد بهرهبرداری واقع نگردد. در این مقاله با رویکرد توصیفی تحلیلی و با استناد به منابع کتابخانهای، سند و محتوای این سخن بررسی شده و روشن گردیده است که مطلب مذکور از نظر سندی معتبر نبوده و از نظر متنی نیز مخالف کتاب و سنت است، بنابراین به احتمال قوی حدیث مذکور جعلی میباشد.https://vsh.journals.hozehkh.com/article_694_20f2fd51d932a81dff5bc8eb0317f2f9.pdfمرکز تخصصی علوم دینی حضرت ولی عصر«عج»مطالعات اعتبار سنجی حدیث2676-49463شماره یکم20250922A study on the appellation of the narrators of the prophetic tradition as 'Khalifah'پژوهشی در «خلیفه» خواندن راویان حدیث در سنّت نبوی4778691FAسید محمد صادقرضوی طوسیدانش آموخته سطح چهار حوزه علمیه قمJournal Article19700101With the emergence of disputes over the issue of <strong>khil</strong><strong>ā</strong><strong>fa</strong> among different Islamic sects, the hadith tradition was also influenced by this controversy. Thus, examining and verifying the authenticity of narrations related to this subject becomes particularly important. One of the narrations that refers to the matter of <strong>khulaf</strong><strong>āʾ</strong> is the well-known report “Allāhumma arḥam khulafāʾī.” This narration attributes to the Messenger of God (peace be upon him and his family) the statement that he introduced hadith transmitters as his <strong>khulaf</strong><strong>āʾ</strong>. This article first investigates the chains of transmission (isnād) and demonstrates that most of its transmitters are Sunnī and considered weak. Furthermore, some of its chains, due to isnād inversion, found their way into Shīʿī sources and, for this reason, attracted the attention of Shīʿī scholars as well. The study then analyzes the content of the narration, showing that authentic Imāmī narrations contradict such a notion, since the title <strong>Khal</strong><strong>ī</strong><strong>fa</strong> is exclusively applied to the infallible Imāms (peace be upon them).با شکل گرفتن نزاع خلافت در فرقههای اسلامی، سنت حدیثی نیز دستخوش تأثراتی از این نزاع گردید. از این رو بررسی و اعتبار سنجی روایاتی که به این موضوع میپردازند حائز اهمیت خاصی است. یکی از روایاتی که به موضوع «خلفا» اشاره دارد، روایت معروف «اللهم ارحم خلفائی» است که به رسول خدا صلی الله علیه و آله نسبت میدهد که ایشان راویان حدیث را به عنوان «خلفا» معرّفی نمودند. در این نوشتار ابتدا با بررسی اسناد حدیث نشان داده شده که رجال آن عمدتاً عامی و ضعیف هستند و برخی از طرق آن بر اثر قلب اسناد، به منابع شیعه راه یافته، و به این جهت مورد توجه علمای شیعه نیز قرار گرفته است. در ادامه به تحلیل محتوای آن پرداخته شده و با بررسی روایات معتبر سنّت امامی، تعارض آن با اصول مذهب شیعه به اثبات میرسد، چه اینکه «خلیفه» عنوانیاست که تنها بر ائمه ی معصومین علیهم السلام اطلاق شده است.https://vsh.journals.hozehkh.com/article_691_b92e8a25133ff5df7592c0f9b56aa266.pdfمرکز تخصصی علوم دینی حضرت ولی عصر«عج»مطالعات اعتبار سنجی حدیث2676-49463شماره یکم20250922Validation of the narration of the transformation of the Umayyads into a frogاعتبارسنجی روایت «مسخ بنیامیه به وزغ»81113721FAغلامعلیجزینیعلوم قرآن و حدیث، دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران، قم، ایران.Journal Article19700101In Shi‘a hadith literature, there are narrations regarding the metamorphosis (maskh) of certain sinful individuals into various animals. One such case is a hadith recorded by al-Kulaynī in Rawdat al-Kāfī, which suggests the transformation of the Umayyads into lizards. This hadith also prescribes performing ghusl (ritual purification) after killing a lizard, a ruling that some Imāmī jurists have inferred as a recommended practice (mustahabb).<br /><br /><br /><br />This study employs the methodology of hadith criticism, grounded in theological criteria and Imāmī rijāl principles, to assess both the chain of transmission (sanad) and the semantic implications (dalāla) of this narration. The findings indicate that the presence of weak and unknown transmitters in the chain, the impossibility of extending the hadith’s content beyond the period of metamorphosis, contradictions with narrations negating maskh in the Islamic ummah, thematic inconsistencies—such as incompatibility with the nature and purpose of maskh—ambiguities regarding the rationale for ghusl, and its discordance with historical realities, all undermine the authenticity and reliability of the hadith. These factors strengthen the argument that citing this narration as evidence in fiqh or promoting the theological concept of the Umayyads’ metamorphosis based on its content is highly problematic. Thus, a jurisprudential and theological reassessment of the authenticity and validity of this hadith is an unavoidable necessity.در میراث حدیثی شیعه روایاتی مبنی بر مسخ برخی انسانهای گناهکار به شکل بعضی حیوانات یافت میشود. یکی از آن موارد، روایتی است که کلینی در روضه الکافی نقل کرده و بر مسخ بنیامیه به وزغ (مارمولک) دلالت دارد. در این حدیث به غسل پس از کشتن وزغ، امر شده است و برخی از فقهای امامیه بر پایه آن، استحباب چنین غسلی را استنباط نمودهاند.<br /><br />این پژوهش با بهرهگیری از روش نقد حدیث و مبتنی بر معیارهای کلامی و بهرهمندی از اصول و دانش رجال امامیه به اعتبارسنجی سندی و تحلیل دلالی این حدیث میپردازد. یافتههای تحقیق نشان میدهد که وجود راویان ضعیف و مجهول در سلسله سند، امتناع تعمیم مضمون حدیث به دوره زمانی پس از مقطع مسخ، تعارض با احادیث نفی مسخ در امت اسلام، چالشهای مضمونی از جمله ناسازگاری با کیفیت و غرض مسخ، ابهام در حکمت غُسل و عدم تطابق با واقعیات تاریخی، اعتبار و اصالت صدور این حدیث از معصوم را مخدوش میسازد و این نظریه را تقویت مینماید که استناد و احتجاج به این روایت در مباحث فقهی و ترویج آموزه کلامی مسخ بنیامیه بر اساس مفاد آن با چالشهای عمیق مواجه است؛ لذا بازنگری فقهی–کلامی درباره اصالت و اعتبار این حدیث بایستهای اجتنابناپذیر است.https://vsh.journals.hozehkh.com/article_721_3658fee8ab79be26aaf89d84597f6042.pdfمرکز تخصصی علوم دینی حضرت ولی عصر«عج»مطالعات اعتبار سنجی حدیث2676-49463شماره یکم20250922Attribution of 'Al-Iydaah' to Fazl ibn Shadhan and the re-evaluation of its title.بررسی انتساب «الإیضاح» به فضل بن شاذان و بازشناسی عنوان آن115133746FAمرتضیآرپناهیدانش پژوه سطح 3 رشته علوم حدیث مؤسسه معارف اهل بیت قمسید علیابطحیدانش پژوه سطح 3 رشته کلام امامیه مؤسسه معارف اهل بیت قمJournal Article20250415Examining the Attribution of <em>al-</em><em>Īḍāḥ</em> to Faḍl b. Shādhān and Reconsidering the Original Title of the Book<br />The attribution of the work <em>al-</em><em>Īḍāḥ</em> to Faḍl b. Shādhān al-Nīshābūrī has long been a matter of debate in theological and historical studies. Some researchers, relying on codicological evidence and internal data from the book, have affirmed this attribution as authentic, while others have expressed doubts about its validity. This scholarly dispute is further illuminated by two important reports: one found in the recently published <em>Math</em><em>ā</em><em>lib al-Naw</em><em>āṣ</em><em>ib</em> by Ibn Shahrāshūb . and the other in <em>Taf</em><em>ḍī</em><em>l al-A</em><em>ʾ</em><em>imma</em> by Ḥasan b. Sulaymān al-Ḥillī . These reports, despite certain ambiguities, provide strong grounds for defending the attribution of <em>al-</em><em>Īḍāḥ</em> to Faḍl b. Shādhān. Moreover, based on these accounts and codicological evidence, it is highly probable that the work was originally known under the title <em>al-Tanb</em><em>ī</em><em>h min al-</em><em>Ḥ</em><em>ayra wa al-T</em><em>ī</em><em>h</em>, with its present title <em>al-</em><em>Īḍāḥ</em> emerging through the course of transmission and reception over time.انتساب کتاب «الإیضاح» به فضل بن شاذان نیشابوری (م. 260 هـ) یکی از مباحث بحث برانگیز در پژوهش های کلامی و تاریخی است. برخی از پژوهشگران با استناد به شواهد نسخه شناسانه و داده های آمده در کتاب، این انتساب را معتبر، و دسته ای دیگر از آنان در صحت آن تردید دارند. این اختلاف ها در حالی است که دو گزارش مهم یکی از کتاب تازه چاپ «مثالب النواصب» از ابن شهرآشوب (م. 588 هـ) و دیگری از کتاب «تفضیل الأئمة» حسن بن سلیمان حلّی (زنده در 802 هـ) نشان میدهد که با وجود برخی ابهامات انتساب کتاب ایضاح به فضل بن شاذان صحیح است. بررسی این نقلها نشان می دهد که با وجود برخی ابهامات، انتساب کتاب «الإیضاح» به فضل بن شاذان با تکیه بر شواهد موجود، قابل دفاع است. جز این، با کمک این دو گزارش و شواهد نسخه شناسانه، به احتمال زیاد کتاب «الإیضاح» در گذشته با نام «التنبیه من الحیرة و التیه» شناخته میشده و تغییر عنوان آن در طول زمان اتفاق افتاده است.https://vsh.journals.hozehkh.com/article_746_251d2f712be251ebb331c03a21e7db74.pdfمرکز تخصصی علوم دینی حضرت ولی عصر«عج»مطالعات اعتبار سنجی حدیث2676-49463شماره یکم20250922Re-examination of the credibility of narratives (lower your gaze) in the sources of the two sects with an emphasis on the critique of Ibn Jowzi's weakening.بازخوانی اعتبار روایات «غُضّوا أبصارَکم» در منابع فریقین با تأکید بر نقد تضعیفات ابن جوزی135183756FAمحمد داودزارع مهرجردیپژوهشگر مرکز تخصصی حوزوی حضرت ولیعصر ارواحنا فداهعباسمفیدمدیر پژوهش گروه حدیث مرکز تخصصی حوزوی حضرت ولیعصر ارواحنا فداه0000-0001-6566-2521Journal Article20250215Reassessing the Authenticity of the Narrations on <em>“ghu</em><em>ḍḍū</em><em> ab</em><em>ṣā</em><em>rakum”</em> in the Sources of Both Traditions, with Emphasis on Critiquing Ibn al-Jawzī’s Rejections<br />The account of “lowering the gaze/heads at the passage of Lady Fāṭima on the Day of Resurrection” is among the reported virtues of al-Zahrāʾ reflected in the hadith collections of both Sunnī and Shīʿī traditions. Beyond the <em>mursal</em> reports preserved in Imāmī sources, al-Shaykh al-Mufīd has transmitted it with a sound chain, and al-Shaykh al-Ṣadūq has narrated it through several routes. Moreover, the report appears in early Zaydī and Ismāʿīlī sources as well. Sunnī compendia likewise contain more than ten isnāds for this narration. Despite the testimonies of al-Ḥākim al-Naysābūrī and Sibt Ibn al-Jawzī affirming the soundness of some of these routes, Ibn al-Jawzī dismisses all of them as unreliable. A detailed examination of the Sunnī isnāds, however, reveals the weakness of Ibn al-Jawzī’s claim and shows that the disparagement of many transmitters involved in these chains was influenced by their Shīʿī inclinations and the theological biases of Sunnī rijāl critics in grading narrators.ماجرای «فرو انداختن نگاه/سر ها هنگام عبور حضرت فاطمه در قیامت» از جمله فضایلی است که در منابع حدیثی فریقین درباره حضرت زهراء انعکاس یافته است. گذشته از گزارش های مرسلی که در کتب امامیه دربردارنده این فضیلت است، شیخ مفید با سندی صحیح و شیخ صدوق به چند طریق این روایت را نقل کرده اند. افزون بر آن، این روایت در کتب متقدم زیدیه و اسماعیلیه نیز به چشم می خورد. اهل سنت این روایت را با بیش از ده طریق گزارش کرده اند. علی رغم شهادت حاکم نیشابوری و سبط ابن جوزی به صحت برخی از این طرق، ابن جوزی تمامی طرق این روایت را نامعتبر می داند. بررسی تفصیلی طرق عامی، نه تنها بیانگر سستی ادعای ابن جوزی است بلکه نشان می دهد تضعیف بسیاری از راویان حاضر در این طرق، متاثر تمایلات شیعی آنان و سوگیری های کلامی رجال نویسان عامی در جرح و تعدیل می باشد.https://vsh.journals.hozehkh.com/article_756_0030e80da6cd0e09e5118c216aa3abf6.pdfمرکز تخصصی علوم دینی حضرت ولی عصر«عج»مطالعات اعتبار سنجی حدیث2676-49463شماره یکم20250922Examining the identity and credibility of 'Talhah ibn Zayd' with an emphasis on general corroborationsبررسی هویّت و وثاقت طلحه بن زید با تاکید بر توثیقات عام185216757FAمحمد رضاخجسته رحیمیپژوهشگر موسسه تخصصی فقه و اصول دارالفقهJournal Article20250412Examining the Identity and Reliability of Ṭalḥa b. Zayd with Emphasis on General Endorsements (<em>tawth</em><em>ī</em><em>q</em><em>ā</em><em>t </em><em>ʿā</em><em>mma</em>)<br />Ṭalḥa b. Zayd al-Nahdī, a second-century Hijrī traditionist, occupies a distinctive position in the transmission of Imāmī hadith heritage. Sunnī scholars have taken a strict stance in evaluating his narrations, often labeling him as abandoned (<em>matr</em><em>ū</em><em>k</em>) or weak. Imāmī sources, however, provide neither explicit endorsement nor rejection of his reliability. Nevertheless, the wide transmission of his reports in authoritative Imāmī collections—alongside remarks such as al-Najāshī’s note on “discrepancies in his narrations” and al-Shaykh al-Ṭūsī’s reference to his “reliable book”—reflects the general acceptance of his narrations among early scholars. This article analyzes the biographical reports of both traditions and clarifies his standing among hadith transmitters in order to assess the reliability of Ṭalḥa b. Zayd in light of general endorsements within the Imāmī rijāl tradition. Furthermore, by examining differing views on his sectarian affiliation (whether Sunnī, Imāmī, or Baṭrī) and addressing challenges of chronological classification, the study aims to present a clearer picture of this narrator’s identity and credibility.طلحه بن زید نهدی، از محدّثان قرن دوم هجری، جایگاه ویژهای در انتقال میراث روایی امامیه دارد. با اینکه عامّه در ارزیابی روایات وی رویکردی سختگیرانه اتخاذ کرده و او را متروک یا ضعیف شمردهاند، منابع امامیّه توثیق صریح یا تضعیفی برای وی ارائه نکردهاند. با این حال، نقل گسترده روایات او در منابع معتبر امامیّه، همراه با اشارههایی چون «اختلاف در روایاتش» از نجاشی و «کتابه معتمد» از شیخ طوسی، حاکی از پذیرش عمومی روایات او در میان اصحاب حدیث است. مقاله حاضر با تحلیل گزارشهای رجالی فریقین و تبیین جایگاه او نزد اصحاب حدیث، به ارزیابی وثاقت طلحه بن زید و نسبت آن با توثیقات عام در سنت رجالی امامیه میپردازد. همچنین با بررسی اختلاف دیدگاهها درباره مذهب او (اعم از عامی، امامی یا بتری) و تحلیل شبهات طبقهشناسی، تلاش میشود تصویری روشنتر از هویت و اعتبار این راوی ارائه کند.https://vsh.journals.hozehkh.com/article_757_7e0384ace5c882339fe155f3bf7806d1.pdfمرکز تخصصی علوم دینی حضرت ولی عصر«عج»مطالعات اعتبار سنجی حدیث2676-49463شماره یکم20250823چکیده عربی مقالاتچکیده عربی مقالات816FAJournal Article20250929https://vsh.journals.hozehkh.com/article_816_ebab77bd4e8457cbd58e3bad37544fa1.pdfمرکز تخصصی علوم دینی حضرت ولی عصر«عج»مطالعات اعتبار سنجی حدیث2676-49463شماره یکم20250823چکیده انگلیسی مقالاتچکیده انگلیسی مقالات817FAJournal Article20250929https://vsh.journals.hozehkh.com/article_817_56d1f5976a88e3ac86f35bc64a176b8e.pdf